Günlük hayatta veya iş dünyasında aklımıza gelen bir fikre, bir temenniye, bir niyete, hatta tek seferlik bir etkinliğe veya bir dizi faaliyete hızlıca “proje” demeye çok alıştık. Yıllar içinde farklı kurumlarla ve proje ekipleriyle yürüttüğüm çalışmalar ve projelerin uygulama süreçlerine ilişkin gözlemlerim, bu kavramın günlük kullanımda ne kadar kolay esnetilebildiğini gösterdi. “Bir projem var” diyerek ortaya konan düşüncelerin çoğu aslında yalnızca iyi niyetli birer dilek veya uygulanması planlanan aktivitelerden öteye geçmiyor. Ancak uluslararası fonlar, kamu politikaları veya kurumsal stratejiler dünyasında konuştuğumuz bir çalışmanın gerçekten “proje” niteliği taşıyabilmesi için çok daha sağlam bir analitik çerçeveye oturması gerekir.
Bir fikri gerçek bir projeye dönüştüren şey, yapılacak işlerin uzun bir listesi değildir. Projeyi proje yapan, faaliyetler sonucunda elde edilecek “kazanımı” ve bu kazanımın katkıda bulunacağı “değişimi” baştan tasarlamış olmaktır. Bu nedenle gerçek bir proje, “Ne yapacağız?” sorusuyla değil, öncelikle “Neyi değiştirmek istiyoruz ve bunu nasıl başaracağız?” sorusuyla başlar.
Kazanımlar: Ne Elde Edeceğiz?
Bir girişimin proje sayılabilmesi için her şeyden önce sağlayacağı kazanımların (outcomes) başlangıçta net bir şekilde tanımlanması şarttır. Yalnızca bir veya bir dizi faaliyeti gerçekleştirmek (örneğin bir eğitim vermek, bir altyapı kurmak veya bir konferans düzenlemek) başlı başına bir amaç değil, yalnızca bir araçtır.
Örneğin, “yerel üreticilere e-ticaret eğitimi vermek” bir faaliyet planıdır. Asıl odaklanılması gereken soru şudur: Eğitim bittikten sonra hangi somut kazanımlar elde edilecek? Üreticiler bu bilgileri kullanabilecek mi? Dijital satış kanallarından elde edilen gelir artacak mı?
İşte proje tasarımı tam burada başlar. Projenin Özel Amacı (Specific Objective), üretilecek ürün veya hizmetlerin (outputs) ötesine geçerek, faaliyetin hedef kitle üzerinde yaratacağı kalıcı iyileşmeyi tanımlar. Başarılı bir proje tasarımı, faaliyetleri değil, bu spesifik kazanımları merkeze alır.
Büyük Resim: Neye Hizmet Ediyoruz?
Hiçbir proje boşlukta doğmaz ve kendi başına bağımsız bir sistem değildir. Konu edilen bir çalışmanın “proje” olabilmesi için, elde edilecek spesifik sonuçların daha üst düzeyde bir politikaya, bölgesel bir stratejiye veya kurumsal bir vizyona nasıl katkıda bulunacağını da açıklayabilmeniz gerekir.
Örneğin, bir bölgede “yerel üreticilerin e-ticaret kapasitelerini artırmak” projenizin Özel Amacı olabilir. Ancak bu kazanımın hizmet ettiği, katkı sunduğu daha büyük, kapsamlı Genel Amaç (Overall Objective), örneğin “bölgesel ekonomik kalkınmayı hızlandırmak ve kırsal refahı artırmak” şeklindeki bir makro politika olmalıdır.
Genel Amaç, projenizin sınırlı bütçesi ve süresiyle tek başına ulaşamayacağı kadar büyük bir değişimi ifade eder. Projenizin kazanımları, o amaca giden yolda sağlam bir basamak oluşturmalıdır.
Niyetten Doğru Tasarıma Geçiş
Bir dahaki sefere parlak bir fikir duyduğunuzda veya aklınıza geldiğinde, veyahut kurumunuz için heyecan verici bir etkinlik planlandığında, buna hemen “proje” demeden önce oturup şu iki temel soruyu sorun:
- Özel Amaç: Faaliyetlerin tamamlanmasından daha ileriye bakabiliyor ve elde edeceğimiz sonuçları tanımlayabiliyor muyuz? Yanıtımız evetse, bu çalışmanın sonunda tam olarak hangi somut kazanımı elde etmiş olacağız?
- Genel Amaç: Projemiz ile daha geniş politika, strateji veya kurumsal hedef arasında bağ kurulabiliyor muyuz? Yanıtımız evetse, bu kazanım, hangi daha büyük bir ulusal/bölgesel stratejinin veya politikanın amacına ulaşmasına katkı sağlıyor?
Bu sorulara açık, ölçülebilir ve neden-sonuç ilişkisi taşıyan yanıtlar veremiyorsanız, elinizde henüz bir proje değil, yalnızca bir fikir, faaliyet planı veya bir temenni bulunuyor olabilir.
Bu sorulara vereceğiniz mantıksal, ölçülebilir ve tutarlı yanıtlar ise sizi yalnızca iyi niyetli fikirler üreten biri olmaktan çıkarıp, stratejik düşünen ve kalıcı etki yaratan bir proje tasarımcısı olmaya yönlendirecektir.
Bir fikri projeye dönüştürmenin analitik adımlarını daha derinlemesine öğrenmek için ‘Avrupa Birliği Projeleri’ kitabımı inceleyebilir, iO Akademi bünyesinde düzenlediğim Proje Döngüsü Yönetimi (PCM) eğitimleri ile stratejik danışmanlık hizmetlerim hakkında bilgi almak ve kurumunuza/ekibinize özel eğitim planlamaları yapmak için benimle iletişime geçebilirsiniz.
Yorumunuzu Ekleyebilirsiniz