TFD13 – Pozlama ve Pozlama Üçgeni Nedir? Unutmayacağınız Şekilde Pozlamayı Öğrenmenin Formülü

Pozlamanın nasıl çalıştığını bilmek, kameranızı istediğiniz gibi kontrol etmenize ve daha güzel fotoğraflar çekmenize yardımcı olur. Bu derste, pozlama konusunu unutmayacağınız şekilde öğrenmenin formülünü vereceğim.

“Kamera, Işık ve Fotoğrafın Oluşumu” başlıklı dersimizden hatırlayacağınız üzere (buraya tıklayarak okuyabilirsiniz) dijital fotoğraf, kamera içerisindeki sensör üzerine düşen ışık ile oluşur. Burada elde edilecek fotoğrafın teknik açıdan en önemli özelliği, iyi pozlanmış olmasıdır.

Pozlama nedir?

“Pozlama” sözcüğü ile anlatılmak istenen şey, bir fotoğrafın aydınlık veya karanlık oluşudur. İyi veya doğru pozlanmış fotoğraf derken kastedilen, fotoğrafın istenen düzeyde “aydınlık” oluşudur.

Pozlamayı temelde sensörün üzerine düşen “toplam ışık miktarı” belirler. Bu da temelde ışığın merceklerden giriş aralığının genişliği (diyafram değeri) ve giriş süresi (enstantane/an değeri) ile ölçülür. Deklanşör dediğimiz çekim düğmesine tam bastığınızda duyduğunuz şip-şak sesi ile perde bir anda açılıp kapanırken, belirlenen diyafram aralığından (f), belirlenen sürede (enstantane) sensör üzerine “belirli miktarda ışığın” düşmesi sağlanır.

Diyafram ve enstantane yanında pozlamanın 3. önemli bir elemanı daha sözkonusdur: ISO. Diyafram ve enstantane gelen ışığın miktarını geçiş alanı büyüklüğü ve süre ile belirlerken, ISO da kameramızın bu toplam ışığın ne düzeyde algılanacağını, yani sensörün ışığa duyarlılık düzeyini belirler. Sensörün ışığa duyarlılığı arttıkça kaydolan görüntünün aydınlığı artar.

“Pozlama Üçgeni” nedir?

Burada tanıtacağım üçgen tanımıyla pozlama konusunun esasını çok kolay bir şekilde öğrenip unutmayacağınızdan emin olabilirsiniz. Burada şuna dikkat edin: Ortamdaki ışık miktarına değil, fotoğrafın aydınlık düzeyine, yani sensörümüzün hangi miktarda ışık algılayacağını belirlemeye pozlama diyoruz.

Pozlama üçgeni
Pozlama üçgeni

Her bir fotoğraf çekimimiz, temelde 3 elemanın belirlediği ışık (aydınlık) miktarıyla sonuçlanan bir süreçtir.

1. Diyafram değeri (ışığın giriş aralığının genişliği)
2. Enstantane değeri (ışığın giriş süresi)
3. ISO değeri (sensörün ışığa duyarlılık düzeyi)

Bu 3 elemana “pozlama üçgeni” (exposure triangle) denir. Üçgen denmesinin önemli bir sebebi var. Bildiğiniz üzere bir üçgenin iç açılarının toplamı 180 derecedir. Eğer bir köşenin açısını artırır veya azaltırsanız, ona bağlı olarak diğer köşelerin açısı, 180 derece toplam açıyı koruyacak şekilde otomatikman artar veya azalır. Fotoğrafta da bu 3 eleman birbiriyle eşlenik olarak ayarlanır ve üçünün toplam durumu “pozlamayı” sağlar.

Mükemmel fotoğraflar elde etmenin anahtarı, pozlama üçgeni ayarları arasında doğru dengeyi bulmaktır.

Doğru pozlama değerlerini bir kez tespit ettikten sonra onu korumak için tıpkı bir üçgende olduğu gibi bu 3 elemanın birlikte hareket etmesi gerekir. Otomatik ayarda kameranız, pozlama üçgenini bu esasa göre kendisi kontrol eder. Ancak çektiğiniz fotoğrafın sizin kontrolünüzde bir sonuç vermesini istiyorsanız, bu elemanlardan birini, ikisini veya her üçünü de kendiniz kontrol edebilirsiniz.

Grafikte ISO’yu üçgenin içinde göstermemin de bir nedeni var: Diyafram ve enstantane değerleri ile dışarıdan gelen ışık miktarını kontrol ederken, ISO değeri ile içeri giren o ışığı sensörün hangi düzeyde algılayacağını belirliyoruz.

Devam eden derslerimizde bu 3 pozlama üçgeni elemanını —diyafram, enstantane ve ISO— bilmeniz gereken tüm ayrıntılarıyla anlatacağım. Buraya kadar anlattıklarımı unutmazsanız, diyafram, enstantane ve ISO’nun her birinin nasıl çalıştığını ve hangi etkileri yarattığını son derece kolaylıkla kavrayabileceksiniz.

Su örneği

Pozlama konusunun iyi anlaşılması için genellikle musluktan akan su örneği kullanılır. Sensöre düşen toplam ışık miktarını, bir bardağı dolduran su miktarı gibi düşünün. Eğer musluğu açarsanız (diyafram aralığı gibi), bardağın dolması için süreyi (enstantaneyi) kısa tutmanız gerekir. Eğer musluğu kısarsanız, süreyi uzatmanız gerekir. Eğer açıklık ve süre ölçülerinin dışına çıkarsanız ya bardağı taşırırsınız ya da eksik dolar. Bu arada, ISO’yu da bardağın yüzey malzemesinin geçirgenliği gibi düşünebilirsiniz.

Doğru, az veya çok pozlama nedir?

Eğer fotoğrafı oluşturan ışık miktarı gereken düzeydeyse, fotoğraf doğru (normal, iyi) pozlanmış deriz. İyi pozlanmış bir fotoğraf karanlık da değildir, parlak da değildir, detaylar yeterince aydınlıktır. İstenen sınırların dışına çıkmak ise genellikle fotoğrafta görüntü kaybına neden olur.

Normal pozlanmış bir fotoğraf - görüntü gerektiği kadar aydınlık ve ayrıntılar rahat seçiliyor
Normal pozlanmış bir fotoğraf —görüntü gerektiği kadar aydınlık ve ayrıntılar rahat seçiliyor

Eğer sensör üzerine düşen ışık miktarı gereğinden az ise o zaman fotoğraftaki görüntü karanlık çıkar, az pozlanmış olur.

Az pozlanmış bir fotoğraf —görüntü yeterince aydınlık değil ve ayrıntılar seçilmiyor
Az pozlanmış bir fotoğraf —görüntü yeterince aydınlık değil ve ayrıntılar seçilmiyor

Eğer fotoğrafı oluşturan ışık miktarı gereğinden fazla ise fotoğraftaki görüntü fazla aydınlık çıkar, fazla pozlanmış deriz. Fazla pozlanmış bir fotoğrafta aydınlık kısımlarda detaylar parlaklıktan dolayı kaybolmuştur.

Fazla pozlanmış bir fotoğraf —görüntü gereğinden fazla aydınlık ve ayrıntılar kaybolmuş
Fazla pozlanmış bir fotoğraf —görüntü gereğinden fazla aydınlık ve ayrıntılar kaybolmuş

Not: Kameranızdaki pozometre, normalde size doğru poz değerini gösterir. Kararınızı buna göre verebileceğiniz gibi, histogram aracını kullanarak da fotoğrafın iyi pozlanmış olup olmadığını kontrol edebilirsiniz. Normal ışık koşullarında çekilmiş ve iyi pozlama yapılmış bir fotoğraf, histogramda ortada birikmeyen dalgalı bir görüntü oluşturur.

Reds ile tanışın

Bu çekimlerdeki sevimli konu mankenimiz Reds gelecek derslerimizde de bizimle olacak. Reds, aslında Cincinnati Reds beyzbol takımının maskotu, Amerika’dayken bir maç öncesinde almıştım. Reds’in bu sade görselleri, konuları karmaşık olmaktan çıkararak, dikkatinizi dağıtmadan çabucak kavramanızı kolaylaştıracak. Ayrıca bulunduğunuz mekânda benzer denemeleri sizin de benzer “modeller” kullanarak hemen yapabilmeniz için fikir verecek.

Görüşmek üzere! Fotoğraf çekmeye devam edin!

Takip edin

Baki Karaçay

20 yılı aşkın süre profesyonel tecrübe sahibi Mühendis ve Kamu Yönetimi Uzmanı. Halen AB Projeleri Koordinatörü ve Proje Döngüsü Yönetimi Eğitmeni görevlerini yürütüyor. Fotoğraf çekmeye üniversite yıllarında, dijital fotoğrafa ise yoğun olarak 2011'de başladı. ANFAD Temel Fotografi Eğitimlerinde Çekim Teknikleri ve Kompozisyon dersleri veriyor.
Takip edin