TFD10 – Fotoğraflarınızın İçeriğini Güçlendirebileceğiniz Kompozisyon Ögeleri

“İnsanlarda Olumlu Etki Uyandıran Kompozisyon Kuralları” başlıklı önceki yazımda (buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz), düzgünlük, sadelik, belirginlik, bütünlük, denge ve orantı gibi görsel unsurların fotoğraflarda doğru ve güzel anlatımı sağlamanın esaslarından olduğunu anlatmıştım. Çekeceğiniz fotoğraflara mümkün olduğunca bu kuralları uyguladığınızda harika sonuçlar elde ettiğinizi göreceksiniz.

Bu kez, kompozisyon oluştururken kullanabileceğiniz bir takım kavramsal ve şekilsel ögeleri görelim. Bunlar, iki boyutlu fotoğraf düzlemi üzerinde genellikle çizgiler, lekeler ve renkler olarak karşımıza çıkar. Fotoğraftaki bu ögeler arasındaki uyum veya zıtlıklar (kontrast) görsel etki yaratır, bunlar birbirleriyle ilişkilerinden dolayı, geometrik şekiller, ritm, doku ve desen gibi göze hoş gelen yapılar oluşturabilirler. Burada anlatacağım kompozisyon ögelerini tanımak dahi bu yönde görsel bilincinizi güçlendirmenizi sağlayacaktır. Böylece çevrenizi fotografik bir gözle görebilme yeteneğiniz güçlenecek, daha önce görmediklerinizi görmeye başlayacaksınız ve sonuçta çektiğiniz fotoğraflar daha etkili hale gelecektir. Bu ögeleri kavramaya çalışırken, fotoğrafın iki boyutlu bir düzlem olduğu gerçeğini sürekli hatırlamaya çalışın.

Not: Temel  Fotografi Dersleri kategorisindeki bu yazıda sözkonusu ögelere temel düzeyde değiniyorum. Her bir konuyu fırsat buldukça blogumdaki Fotografi kategorisinde yeni yazılarla ileride ayrıntılarıyla anlatmaya çalışacağım.

Çizgiler

Minneapolis Long Exposure by Altamish on 500px.com
Minneapolis Long Exposure by Altamish on 500px.com | Fotoğrafta çizgiler, izleyicinin dikkatini ilgi merkezine yönlendirmenin bir yoludur.


Kompozisyon önemli ögelerinden biri çizgilerdir. Çerçevedeki yerleşimine, düz, eğik veya çapraz oluşlarına göre çizgilerin kompozisyonda yarattıkları görsel etki farklılaşır. Düz çizgiler güç ve sağlamlık hissi verir. Yatay düz çizgiler fotoğrafa sakinlik hissi katar ve durağanlık etkisi yaratır. Çapraz ve eğik çizgiler ise dinamizm ve hareket hissi yaratır. Dikey veya çapraz çizgiler izleyiciyi asıl konuya götüren kılavuz çizgi görevi yapmaları yanında kendileri de birer konu olabilirler. Yönlendirici / kılavuz çizgiler (leading lines) izleyicinin dikkatini ilgi merkezine yönlendirerek verilmek istenen mesajı ve asıl konuyu ön plana çıkarmaya yardımcı olurlar.

Road Story by Baki Karaçay ✅ on 500px.com
Road Story by Baki Karaçay ✅ on 500px.com | S formunda bir çizginin kendisi de dikkat çekici bir konu olabilir.

Renkler

Kompozisyon oluşturmada renkler çeşitli tonlamalarla etkili bir atmosfer yaratmak için kullanılabileceği gibi, çarpıcılığından yararlanmak için de kullanılabilir. Işık miktarı arttıkça renkler daha parlak ve canlı olur, karanlıkta ise kaybolurlar. Kırmızı ve sarı renkler daha kolay dikkatimizi çeker. Nötral bir arka plandaki renk spotu görsel bir ağırlık taşır ve hemen gözümüzü alır. Kompozisyonda renklerin yerleşimi aynı zamanda görsel dengeyi de etkiler. Kırmızı, turuncu, sarı renkler sıcak, mavi, mor ve yeşil renkler soğuk renkler olarak sınıflandırılır.

Lekeler

Fotografide leke, yüzeyin doğal ya da egemen yapısında fark edilecek kadar belirgin, renk ve ton farklılaşmasıdır. İki boyutlu düzlem olarak baktığınızda fotoğrafların gerçekte çizgiler, lekeler ve renklerin oluşturduğu doku ve desenlerle düzenlendiğini görebilirsiniz.

serenity by Mustafa ILHAN on 500px.com
serenity by Mustafa ILHAN on 500px.com | Çevresinden fark edilecek kadar belirgin, renk ve ton farklılaşmasına leke diyoruz.

Çizgi, leke ve renkleri kullanarak kompozisyonda oluşturabileceğiniz form, ritm, uyum ve kontrast gibi etkilerle fotoğraflarınızı daha dikkat çekici hale getirebilirsiniz.

Formlar (Şekiller, Şemalar)

Fotoğraftaki ögeleri üç boyutlu fiziksel dünyanın iki boyutlu bir yüzeye izdüşümü gibi gördüğünüzde, çoğu zaman karşınıza çeşitli geometrik şekiller ve şemalar çıkar. Bu tür şemalar, fotoğrafı kolay okunur hale getirirler. Karmaşık olarak duran ögelerin çerçeve içinde belli bir düzene göre yerleştirilmesi ve kompozisyonun okunaklı bir şemaya dönüştürülmesi, sadeleştirmeyi sağlar, aynı zamanda fotoğrafa bütünlük kazandırır.

Uyum

Aynı veya benzer özellikler taşıyan ögelerin birarada kullanılmasıyla elde edilen etkiye uyum denir. Fotoğraftaki ögelerin büyüklüklerinin, renklerinin, şekillerinin, biçimlerinin ve hareketlerinin birbirini desteklemesi uyum etkisi yaratır. Renkler yanısıra biçimde, doğrultularda, tonlamada ve içerikte uyum etkisi görülebilir. Fotoğrafta uyuma dikkat etmek fotoğrafı güçlendirir.

Kontrast

Vividly Colorful by Baki Karaçay ✅ on 500px.com
Vividly Colorful by Baki Karaçay ✅ on 500px.com

Kontrast zıtlık (karşıtlık) durumunu yansıtır. Renk zıtlığı, şekil zıtlığı, boyut zıtlığı ve doku zıtlığı kullanabileceğimiz kontrastlar arasında yer alır. Kontrast renkler birbirlerini daha belirgin olarak ortaya çıkartır. Fotoğrafta konuyu öne çıkarmayı da kontrast ile sağlamak mümkündür. Örneğin siyah renkli bir ögeyi ön plana çıkarmak için beyaz fon kullanılabilir. Renklerde olduğu gibi, biçimde, doğrultularda, tonlamada ve içerikte de kontrast görülebilir. Örneğin birarada mavi ve sarı gibi, büyük ve küçük, dairesel ve köşeli nesnelerde karşıtlık oluşturabilir ve kompozisyonda ilgi çekmek için kullanılabilir.

Ritm

Mimaride, müzikte ve diğer sanat dallarında olduğu gibi fotoğrafta da ritm, vurgulayıcı bir estetik ögedir. Fotoğrafta bulunan ögelerin bir düzen içerisinde peş peşe tekrarlandığı durumlara ritm denir. Ritm kazanması için fotoğrafta benzer ikiden fazla öge bulunmalıdır.

Chose Your Room by Baki Karaçay ✅ on 500px.com
Chose Your Room by Baki Karaçay ✅ on 500px.com |


Ritim, görüntüye zenginlik katma dışında doğrultu ve yön gösterme işlevi de taşıyabilir.

Doku ve Desen

Doku, ışığın uygun eğimle aydınlattığı durumlarda belirginleşen ve fotoğrafta vurgulayıcı bir estetik araç olarak kullanılan bir ögedir. Bir diğer değişle, malzemenin yüzey şeklini oluşturan form. Objelerin hazır yapısal dokuları yanısıra objelerin bir araya gelmesiyle oluşan dokusal görüntüler de söz konusudur.

Finding A Balance by Ryan Dyar on 500px.com
Finding A Balance by Ryan Dyar on 500px.com |

Suyun yüzeyinde rüzgâr etkisiyle oluşan küçük kıpırdanışlar veya bir çatının örtüsü durumundaki kiremitler doku örneği olabildiği gibi, uzaktan bir koyun sürüsünün görüntüsü de doku etkisi verebilir. Dokular birarada uyumlu bir düzenle aynı zamanda desen etkisi de yaratabilirler.

Burada bahsettiğim konular daha çok ve çeşitli fotoğraflar izlemekle kavranılması kolaylaşacak etkilerdir. Bunun için buraya tıklayarak sizin için 500px sitesinde hazırladığım Örnekler Galerisini izleyebilirsiniz. (Fotoğrafların ortasına 2. kez tıklayarak tam ekran büyüklüğüne getirebilir ve klavyede oklar ile ileri gidebilirsiniz.)

Bir sonraki yazıda görüşünceye dek… Fotoğraf çekmeye devam edin!

Takip edin

Baki Karaçay

20 yılı aşkın süre profesyonel tecrübe sahibi Mühendis ve Kamu Yönetimi Uzmanı. Halen AB Projeleri Koordinatörü ve Proje Döngüsü Yönetimi Eğitmeni görevlerini yürütüyor. Fotoğraf çekmeye üniversite yıllarında, dijital fotoğrafa ise yoğun olarak 2011'de başladı. ANFAD Temel Fotografi Eğitimlerinde Çekim Teknikleri ve Kompozisyon dersleri veriyor.
Takip edin