Temel Fotografi Dersleri

TFD09 – İnsanlarda Olumlu Etki Uyandıran Kompozisyon Kuralları

Önceki yazımda fotoğrafta kompozisyonun en temel ilkesi üzerinde durmuştuk. Söz konusu yazıya buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz. Yazının sonunda, fotoğrafta öğrenilebilir ve öğretilebilir bir dizi kompozisyon kuralı olduğundan bahsetmiştim. Tamamen beynin algısıyla ilgili olan bu doğru ve güzel anlatım esaslarını şimdi yine örneklerle görelim.

Doğru ve güzel anlatımı sağlamanın esasları

Doğru ve güzel anlatım esasları, kompozisyon kuralları veya görsel tasarım ilkeleri olarak da tanımlanır. Kompozisyon oluştururken gözetilmesi gereken bu evrensel ilkelerden birkaçını nedenleriyle birlikte burada anarak konuya giriş yapalım.

Düzgünlük

Fotoğrafta her şeyden önce nesnelerin fizik kurallarına göre düz durduğunu görmek isteriz. Bilgisayarınızın monitörünün, TV ekranınızın veya duvara asılı resimlerin yamuk durmasının rahatsız etmesi gibi fotoğraflardaki nesnelerin yatık durması da gözü rahatsız eder. Nedeni açık: Çünkü dengesiz, çarpık görüntüler algılamaktan hoşlanmayız ve düz duran şeyleri severiz. Yer çekimine göre dengeli durmayan nesneler, işlerin yolunda gitmediği durumları çağrıştırırlar, olumsuz duygulara kapılırız. Beyinlerimiz, garip hatlar yerine düz, fizik kurallarına göre dengeli duran hatları tercih eder. Bu tercih beynimize genetik mirasımız olarak kodlanmıştır. Bu yüzden eğik çekilmiş bir görüntüyle karşılaştığımızda hatları hizalamak için başımızı yana eğerek bakarız. Ufuk çizgisini esas alarak düzgünlük sağlama konusunda ipuçlarını buraya tıklayarak okuyabilirsiniz.

Good Morning Hallstatt Lake by Baki Karaçay ✅ on 500px.com

Good Morning Hallstatt Lake by Baki Karaçay ✅ on 500px.com

Simetri

Diğer bir ilke, düzgün simetridir. Simetri görmek, güzellik algımızı güçlendiren bir etmendir. Güzellik kraliçeleriyle ilgili yapılan bir araştırmada yüzdeki düzgün simetrinin, seçimde ve sıralamada önemli bir etken olduğu bulgusuna varılmıştır. Fotoğraf karelerinde de öyledir. Bu yüzden yansımaları görmek hoşumuza gider. Yukarıdaki fotoğrafta düzgün ufuk hattı yanısıra yansımanın verdiği güzellik etkisini görebilirsiniz.

Sadelik

Fotoğrafta önemli bir olumlu anlatım ilkesi, sadeliktir. Karmaşıklıktan çok sadelikten hoşlanırız. Karmaşık görüntüler algıyı zorlaştırırken sade görüntüler daha iç açıcı, daha yatıştırıcı, huzur verici ve daha kolay anlaşılır olurlar. Fotoğraflarda az elemanla çok fazla şey anlatmak mümkündür. Antalya Kaleiçi Yat Limanında çektiğim aşağıdaki ödüllü fotoğrafımda sadeliğin/yalınlığın, insanın duygularını dindiren rahat anlatım gücünü görebilirsiniz.

Grandeur of Love by Baki Karaçay ✅ on 500px.com

Grandeur of Love by Baki Karaçay ✅ on 500px.com | Bu fotoğrafta, sadelik, belirginlik, bütünlük ve orantı gibi birçok doğru anlatım unsurunu birarada görebilirsiniz.

Fotoğrafta sadelik sağlamak için, ana konu yanısıra anlatımı destekleyen ve çevreyi yansıtan ikinci derecede ögelerden yalnızca vazgeçilmez olanları tutup diğerlerini çerçeve dışında bırakmak gerekir. Çerçeve dışında bırakılamıyorsa, görülmesini istemediğimiz ögeleri etkisiz hale getirme işlemi fotoğrafımıza sadelik kazandırır. Bunun için ise alan derinliği ayarı yapılarak bazı ögeler bulanık halde görüntülenebilir.

Fotoğrafta kompozisyon oluştururken bakış açımızı ve kameramızın yönünü değiştirerek fotoğraftaki ögeleri belirli bir düzene göre dizip anlatımın sadeliğini koruyacak şemalar oluşturabiliriz. Aksi halde, fiziksel olarak aralarında mesafe olan nesneler, 2 boyutlu fotoğraf düzleminde yan yana veya üst üste binmiş şekilde çıkabilir ve karmaşıklığa neden olabilirler.

Belirginlik

Fotoğrafta anlatıma güç katmada önemli bir etken olan belirginlik, ana objeyi ön plana çıkarıp arka planın ve diğer ögelerin konuyu destekleyecek yapıda düzenlenmesidir. Ana objenin görüntü içerisinde güçlü konuma yerleşimi, büyüklüğü, netliği, daha çok ışık alması ve bunlar yanısıra arka plandan ayrıştırılması gibi faktörler izleyicinin dikkatinin obje üzerine yoğunlaşmasını sağlar. Öne çıkmasını, kendini göstermesini istediğimiz öğeleri netleyerek ve aydınlatarak (ışık almasını sağlayarak) diğer öğeleri bulanık veya az ışıkta bırakıp belirginliği sağlayabiliriz. Belirginliğin başarılı olduğu insan ve yaşam fotoğraflarında görüntü, adeta izleyicinin elinden tutup onu fotoğraflanan ortamın içine çeker.  Buraya tıklayarak erişebileceğiniz, fotoğrafta ilgi merkezinin çerçeve içerisindeki yerleşimine dair daha önceki yazımı hatırlamanız burada yararlı olabilir.

Bütünlük

Fotoğrafta bütünlük ile kastedilen, çerçeve içerisindeki anlam ve ifadenin bütünlüğüdür. Bu bütünlüğü sağlamak, konuyu dikkati dağıtmadan ortaya çıkaracak bir kompozisyon ile mümkündür. Bunun için, öne çıkan ögelerin birbirine yabancı ve uyumsuz olmaması gerekir. Başarılı örneklerinde, konunun bütünlüğünü oluşturan ögeler, anlatılmak isteneni güçlü bir şekilde aktaracak şekilde birbirlerine bağlıdırlar. Bu bağlantı, bir düzen ve devamlılığı gösterir. Fotoğraflamak istediğiniz konudan bazen biraz geri çekilerek, bazen de konuya yaklaşarak bütünlüğü sağlamak mümkündür. Bütünlük içinde olan fotoğraflarda ögeler adeta görünmez bir bağ ile bibirlerine bağlıdırlar ve ana öge etrafında toplanmışlardır.

Denge

Kompozisyon tasarım ilkelerinden biri olan denge, görsel ağırlıkları olan ögelerin fotoğraf düzleminde uyumlu dağılımına işaret eder. Biçim, yön, ölçü, aralık, doku, renk gibi faktörlerle görsel denge sağlanabilir. Beynimiz anlamlandırmak için görüntülerde dengeyi ve uyumu sever, dengesizliği ve kargaşayla zorlanmayı istemez. Fotoğraf yüzeyinde bir yanda görsel ağırlığın fazla alan kaplaması veya bir kısmın tamamen boş olması izleyeni olumsuz etkiler. Başarılı bir kompozisyonda kullanılan ögeler birbirleriyle karşılaştırıldıklarında genelde uyumlu bir denge hissettirirler.

Flying at Dawn in Another Planet by Baki Karaçay ✅ on 500px.com

Flying at Dawn in Another Planet by Baki Karaçay ✅ on 500px.com | Düzgünlük, denge, bütünlük gibi birçok anlatım unsurunu bu fotoğrafta görebilirsiniz.

Yukarıdaki fotoğrafta sağdaki büyük balonun orada olmaması halinde görsel dengenin nasıl değişeceğini hayal edin. Bu arada, bir not düşmekte yarar olabilir: Sanatsal kaygılarla oluşturulan minimalizm türünden fotoğraflardaki dengesizlik gibi görünen alanlar, aslında ölçeklendirme (skala) açısından anlam ifade ederler.

Orantı

Fotoğraflarda orantı birkaç şekilde tespit edilebilir. Bunlardan en önemlisi ana konunun çerçeve içerisindeki yeri ve büyüklüğü, diğeri ise ana konu dışında kalan ögelerin yerleri ve büyüklükleridir. İzleyicide etki uyandıran bir diğer orantı ise tüm ögelerin fotoğraf boyutuna oranıdır. Verilmek istenene mesaja göre fotoğraf içeriğindeki orantıların uyumlu olması gerekir. Özel durumlarda, sanatsal kaygılarla genel oranlama kuralları yerine fotoğrafçının o anki yorumuna bağlı olarak kendi anlatımına has orantı yöntemleriyle de karşılaşabiliriz.

Kompozisyon hataları

İnsanları olumlu etkileyen faktörler yanısıra, gözü rahatsız edici, dikkati dağıtıcı, mesajın içeriğini zayıflatan, anlatımı bozan kompozisyon hataları da söz konusudur. Bu hatalardan kaçınmanın yolu, kompozisyon oluştururken, yine karşımızdaki 3 boyutlu dünyanın görüntüsünü, 2 boyutlu bir düzlem üzerine aktardığımızı hesaba katarak davranmaktır. Bunları gelecek derslerde genel hatlarıyla göreceğiz.

O halde, fotoğraf çekerken, insanları olumlu etkileyen bu tür faktörleri dikkate alarak, kompozisyonumuzu, 2 boyutlu fotoğraf düzleminde bu faktörleri sunacak şekilde oluşturmak durumundayız. Yukarıdaki türen örnekleri çoğaltmak mümkün. Ancak kompozisyonu ve temel prensiplerini anlamanın en iyi yolu, bolca iyi örneğe bakıp yeterli analiz yapmaktır. Bunun için aşağıdaki sosyal medya linklerinden —özellikle 500px’den— dünya çapında popüler fotoğrafları izleyebilirsiniz. Gerektiğinde “symmetry, simplicity (sadelik), reflection (yansıma)” gibi anahtar kelimeleri sorarak inceleme alanınızı daraltabilirsiniz.

Görüşmek üzere. Fotoğraf çekmeye devam edin!

Paylaşmak önemsemektir.

Yazar Hakkında

Baki Karaçay

20 yılı aşkın süre profesyonel tecrübe sahibi Mühendis ve Kamu Yönetimi Uzmanı. Halen çokuluslu AB projelerinde Koordinatörlük ve Proje Döngüsü Yönetimi (PCM) Eğitmenliği görevlerini yürütüyor. Gönüllü olarak fotoğrafçılık, kayak ve bağlama dersleri veriyor. Ödüllü fotoğrafları ve yayınlanmış yazıları var.